วิธีเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้ป่วยติดเตียง อย่างไรให้ถูกต้อง

การดูแลผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยติดเตียงที่มีข้อจำกัดในการพึ่งพาตนเอง เรื่องของระบบขับถ่ายและสุขอนามัยเป็นเรื่องที่มีความสำคัญ ต้องใส่ใจดูแลเป็นพิเศษ โดยเฉพาะการเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้ใหญ่ เพราะหากทำผิดวิธีไม่เพียงแต่จะสร้างความเหนอะหนะและส่งผลให้เกิดการรั่วซึมเปรอะเปื้อนที่นอนเท่านั้น แต่ยังทำให้เกิดปัญหากลิ่นไม่พึงประสงค์ อาการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ และการเกิดแผลกดทับที่เป็นอันตรายต่อตัวผู้ป่วย การศึกษาวิธีเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้ป่วยติดเตียงอย่างถูกต้อง จึงเป็นสิ่งจำเป็นที่เราต้องใส่ใจ เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยรู้สึกแห้งสบายตัว ลดการเกิดปัญหาผื่นแพ้ผ้าอ้อม

วิธีเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้ป่วยติดเตียง ทีละขั้นตอน

กระบวนการเปลี่ยนแผ่นรองรับสิ่งขับถ่ายจำเป็นต้องทำอย่างนุ่มนวลและเป็นไปตามลำดับขั้นตอน เพื่อให้เกิดความกระชับ ไม่รั่วซึม และไม่สร้างความบอบช้ำให้แก่ผิวพรรณของผู้ป่วย

ขั้นที่ 1 เปิดผ้าอ้อมผืนเก่า

เริ่มต้นการเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้ป่วยติดเตียง โดยผู้ดูแลต้องล้างมือและสวมถุงมือสะอาดให้เรียบร้อย จัดท่าให้ผู้ป่วยนอนหงาย จากนั้นค่อย ๆ แกะแถบเทปกาวด้านข้างออกทั้งสองข้าง โดยให้ม้วนพับเก็บแถบเทปกาวให้เรียบร้อยเพื่อป้องกันไม่ให้ส่วนเหนียวของเทปไปติดหรือขูดขีดเข้ากับผิวหนังของผู้ป่วยขณะขยับตัว เปิดผ้าอ้อมส่วนหน้าลงมาด้านล่างเพื่อประเมินสิ่งขับถ่ายและผิวหนังรอบ ๆ

ขั้นที่ 2 ทำความสะอาดด้านหน้า

ใช้ผ้าเปียกหรือสำลีชุบน้ำสะอาดเช็ดคราบสิ่งสกปรกบริเวณอวัยวะเพศและขาหนีบด้านหน้าอย่างเบามือ หากเป็นผู้ป่วยหญิงต้องเช็ดอย่างระมัดระวัง โดยเช็ดจากด้านบนลงด้านล่างเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคจากทวารหนักย้อนกลับมาทางช่องคลอดหรือท่อปัสสาวะ เมื่อสะอาดแล้วให้ม้วนพับชายผ้าอ้อมด้านหน้าลงไปกองไว้ใต้ระหว่างขาของผู้ป่วย

ขั้นที่ 3 พลิกตะแคงและทำความสะอาดด้านหลัง

ประคองผู้ป่วยโดยวางมือที่สะโพกและไหล่ จากนั้นค่อย ๆ พลิกตัวผู้ป่วยให้นอนตะแคง ม้วนผ้าอ้อมผืนเก่าที่เปรอะเปื้อนเข้าไปใต้ก้นผู้ป่วย เช็ดชำระล้างคราบปัสสาวะอุจจาระบริเวณทวารหนักและก้นกบให้สะอาดหมดจด ซับผิวให้แห้งสนิทเพื่อป้องกันความอับชื้น พร้อมสังเกตดูรอยแดงที่อาจส่งสัญญาณถึงการเกิดแผลกดทับ ทาครีมปกป้องผิวบาง ๆ เพื่อเคลือบผิวไว้

ขั้นที่ 4 ใส่ผ้าอ้อมผืนใหม่

นำผ้าอ้อมผืนใหม่มาพับครึ่งตามยาวเล็กน้อยเพื่อสร้างร่องรองรับของเหลว สอดปลายด้านหนึ่งเข้าใต้สะโพกของผู้ป่วยที่นอนตะแคงอยู่ โดยกะระยะให้แถบวัดความชื้นอยู่ตรงกลางแนวกระดูกสันหลังพอดี คลี่แผ่นผ้าอ้อมด้านล่างออกให้เรียบไม่มีรอยย่น จากนั้นค่อย ๆ พลิกตัวผู้ป่วยกลับมานอนหงายทับบนแผ่นผ้าอ้อมผืนใหม่ดึงผ้าอ้อมด้านหน้าขึ้นมาปิดหน้าท้อง

ขั้นที่ 5 เก็บงานและจัดท่าให้ผู้ป่วย

คลี่ชายผ้าอ้อมด้านข้างที่สอดอยู่ใต้สะโพกออกมา ดึงขอบขาตั้งขึ้นให้กระชับพอดีกับร่องขาหนีบเพื่อป้องกันปัญหาปัสสาวะเล็ดราด ติดแถบเทปกาวทั้งสองข้างให้แน่นพอดีโดยทดสอบสอดนิ้วมือเข้าได้ 1-2 นิ้ว ดึงผ้าอ้อมผืนเก่าออกใส่ถุงขยะ ถอดถุงมือ จัดเสื้อผ้าและจัดท่านอนของผู้ป่วยให้กลับมาอยู่ในท่าทางที่สบายและปลอดภัยตามเดิม

ดูแลผิวและความถี่ในการเปลี่ยนผ้าอ้อม

การใส่ใจดูแลความสะอาดไม่เพียงแต่จะทำเฉพาะตอนที่ผ้าอ้อมเต็มเท่านั้น แต่ยังรวมถึงเรื่องของการสังเกตสภาวะแวดล้อมทางผิวหนังและการกำหนดเวลาที่สม่ำเสมอด้วย

ควรเปลี่ยนและตรวจเช็กผ้าอ้อมบ่อยแค่ไหน?

ผู้ดูแลควรทำการตรวจเช็กระดับความเปียกชื้นของผ้าอ้อมทุก ๆ 2 ชั่วโมง หรือสังเกตที่แถบวัดความชื้นด้านนอกหากเปลี่ยนสีควรรีบดำเนินการเปลี่ยนผืนใหม่ทันที โดยทั่วไปไม่ปล่อยให้ผู้ป่วยใส่ผ้าอ้อมผืนเดิมนานเกิน 4 ชั่วโมง แม้จะไม่มีการอุจจาระก็ตาม เพราะความร้อนสะสมในร่างกายจะกระตุ้นให้ชั้นผิวหนังเกิดความเปราะบางและระคายเคืองจากกรดในสิ่งขับถ่าย

รักษาผิวให้สะอาดและแห้ง ป้องกันผื่นและแผลกดทับ

ทุกครั้งที่มีการชำระล้างต้องมั่นใจว่าผิวของผู้ป่วยแห้งสนิทดีก่อนจะปิดผ้าอ้อมผืนใหม่ ห้ามใช้การเช็ดถูแรง ๆ แต่เน้นใช้วิธีซับเบา ๆ การคงความสะอาดและความแห้งตัวของผิวหนังรวมถึงการทาครีมเคลือบผิว จะช่วยลดอัตราความเสี่ยงต่อการเกิดโรคผื่นผ้าอ้อม และช่วยลดแรงเสียดทานอันเป็นสาเหตุต้น ๆ ของการเกิดแผลกดทับบริเวณกระเบนเหน็บและสะโพก

ข้อควรระวังในการเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้ป่วยติดเตียงมีอะไรบ้าง?

อุบัติเหตุทางผิวหนังและภาวะแทรกซ้อนจากการดูแลสามารถหลีกเลี่ยงได้ หากเรามีความรอบคอบและรู้เท่าทันสัญญาณเตือนต่าง ๆ ของร่างกายผู้ป่วย

สิ่งที่ควรเลี่ยง

• หลีกเลี่ยงการใช้แป้งฝุ่นโรยตัวในผ้าอ้อมเพราะแป้งจะจับตัวกับปัสสาวะกลายเป็นก้อนเหนียวสะสมตามซอกผิว ซึ่งกลายเป็นแหล่งเพาะเชื้อราได้ง่าย 

• ห้ามใช้กระดาษทิชชูธรรมดาที่หยาบกร้านมาเช็ดถูผิวหนัง 

• ห้ามดึงหรือลากตัวผู้ป่วยแรง ๆ ขณะพลิกตัวเพราะจะทำให้ผิวหนังที่บางของผู้สูงอายุเกิดการฉีกขาดหรือถลอกจนกลายเป็นแผลเปิดได้

สัญญาณที่ควรปรึกษาแพทย์

หากระหว่างการเปลี่ยนทำความสะอาดเราสังเกตพบว่าผิวหนังผู้ป่วยมีปื้นแดงขยายเป็นวงกว้าง มีตุ่มหนอง มีแผลเปิด ผิวหนังลอกเป็นแผ่น หรือพบความผิดปกติของสิ่งขับถ่าย เช่น ปัสสาวะมีกลิ่นเหม็นฉุนรุนแรง ขุ่นข้น มีเลือดปน หรือผู้ป่วยมีอาการไข้หนาวสั่น ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยและรับการรักษาที่ถูกต้องทันที

การทำความเข้าใจวิธีเปลี่ยนผ้าอ้อมผู้ป่วยติดเตียงอย่างถูกต้องและถูกสุขลักษณะ ไม่เพียงแต่จะช่วยปกป้องผิวของผู้สูงอายุจากปัญหาผื่นคันและแผลกดทับเท่านั้น แต่ยังมีส่วนสำคัญในการสร้างบรรยากาศทางใจที่ดี ลดความเครียดเรื่องกลิ่นไม่พึงประสงค์ในห้องนอน และช่วยให้ผู้ดูแลสามารถบริหารจัดการความสะอาดได้อย่างมีระบบ เป็นระเบียบเรียบร้อย โดยมีตัวช่วยอย่างผ้าอ้อมแบบเทปและแผ่นรองซับของ Certainty คอยซัพพอร์ต ช่วยลดการเกิดปัญหาปัสสาวะรั่วซึมเล็ดราดได้

คำถามที่พบบ่อย

Q: จะรู้ได้อย่างไรว่าผ้าอ้อมผู้ใหญ่ที่ซื้อมามีขนาดพอดีกับตัวผู้ป่วย?

ให้สังเกตหลังจากติดเทปกาวเรียบร้อยแล้ว ขอบเอวและขอบขาจะต้องแนบสนิทกับผิวโดยไม่มีช่องว่างให้ของเหลวไหลออก แต่ต้องไม่รัดแน่นจนผิวหนังเกิดรอยแดงช้ำลึก โดยหลังใส่ผู้ดูแลต้องสามารถสอดนิ้วมือเข้าขอบเอวและขอบขาได้พร้อมกัน 1-2 นิ้วอย่างสบาย ๆ

Q: ผู้ป่วยขับถ่ายอุจจาระปริมาณมากและเหนียวข้น ควรเช็ดอย่างไรให้สะอาด?

A: ใช้แผ่นผ้าอ้อมส่วนหน้าด้านในที่ยังสะอาดอยู่ ค่อย ๆ ปาดรวบเนื้ออุจจาระก้อนใหญ่ลงไปด้านล่างก่อน จากนั้นใช้กระดาษทิชชูเปียกสำหรับเช็ดผิวผู้ใหญ่ ค่อย ๆ เช็ดเก็บรายละเอียดจากบนลงล่างทีละแผ่น โดยเปลี่ยนหน้าสัมผัสของแผ่นทิชชูเปียกใหม่ทุกครั้งห้ามเช็ดวนซ้ำจุดเดิม เพื่อป้องกันไม่ให้คราบกระจายวงกว้าง

Q: เปลี่ยนผ้าอ้อมให้ผู้ป่วยเพียงคนเดียวพลิกตัวอย่างไรไม่ให้ปวดหลัง?

A: ให้ผู้ดูแลยืนชิดขอบเตียงด้านที่ผู้ป่วยจะพลิกหันหน้ามา ชันเข่าของผู้ป่วยด้านตรงข้ามขึ้น จากนั้นเอื้อมมือไปจับที่บริเวณสะโพกและไหล่ไกลตัวของผู้ป่วย แล้วใช้แรงจากหน้าขาและลำตัวของผู้ดูแลโยกตัวถอยหลังเล็กน้อยเพื่อดึงตัวผู้ป่วยให้ตะแคงมาหาเรา วิธีนี้จะช่วยทุ่นแรงและป้องกันอาการปวดหลังของผู้ดูแลได้ดี

Q: สามารถสวมใส่ผ้าอ้อมสองผืนซ้อนกันได้ไหม?

A: ไม่ควรทำเด็ดขาด เนื่องจากขอบขาของผ้าอ้อมผืนในจะไปกดทับสรีระจนเกิดรอยแผลระคายเคือง และผ้าอ้อมผืนนอกจะไม่สามารถระบายอากาศได้สะดวก ทำให้เกิดความอับชื้นสะสมรุนแรงกว่าเดิม เป็นสาเหตุให้ผิวเปื่อยและเกิดผื่นแพ้ได้ง่ายขึ้น หากต้องการเพิ่มการซึมซับแนะนำให้ใช้แผ่นรองเสริมประเภทที่ออกแบบมาใส่ในผ้าอ้อมโดยเฉพาะแทน

Q: ผ้าอ้อมผู้ใหญ่แบบเทปกาวกับแบบกางเกงสวม มีความเหมาะสมกับผู้ป่วยในลักษณะที่แตกต่างกันอย่างไร?

A: ผ้าอ้อมแบบเทปกาวเหมาะสำหรับผู้ป่วยติดเตียงที่ไม่สามารถช่วยเหลือตนเองได้เลย ขยับเขยื้อนร่างกายได้น้อย เนื่องจากผู้ดูแลสามารถพลิกตัวสอดและติดเทปได้ง่ายในท่านอน ส่วนผ้าอ้อมแบบกางเกงสวมเหมาะสำหรับผู้สูงอายุที่ยังพอช่วยเหลือตนเองได้บ้าง สามารถลุกนั่ง พยุงยืน หรือเดินไปเข้าห้องน้ำเองได้ เพื่อความสะดวกในการถอดและสวมใส่เสมือนกางเกงชั้นในปกติ

Source: seniacare.com, verywellhealth.com, bangpakok3.com