โดยปกติปัสสาวะของคนเราจะไม่มีฟอง แต่สำหรับใครที่ปัสสาวะลงชักโครกแล้วเหลือบไปเห็นว่าน้ำปัสสาวะมีฟองขาว ๆ ฟูขึ้นมาคล้ายฟองเบียร์หรือฟองสบู่ เหตุการณ์นี้อาจทำให้เกิดความกังวลใจว่าระบบภายในร่างกายกำลังมีสิ่งผิดปกติเกิดขึ้นหรือไม่ ฟองที่เห็นเป็นสัญญาณเตือนของโรคร้ายแรงอย่างโรคไตหรือโรคเบาหวานหรือไม่ หรือจริง ๆ แล้วเป็นเรื่องปกติที่สามารถเกิดขึ้นได้ บทความนี้ Certainty จะชวนไปทำความเข้าใจว่าทำไมฉี่เป็นฟอง และฉี่เป็นฟองแบบไหนอันตรายและต้องระวัง

ฉี่เป็นฟองแบบไหนอันตราย?

สำหรับใครที่มีความกังวลว่าฉี่เป็นฟองแบบไหนอันตราย เสี่ยงต่อการเกิดโรคร้ายแรงเพียงใด เราสามารถพิจารณาได้จากลักษณะของฟองและอาการข้างเคียงทางร่างกายที่เกิดขึ้นร่วมกัน

ลักษณะฟองที่ควรระวังเป็นอย่างไร?

ลักษณะของฟองที่ควรระวังคือ ฟองปัสสาวะมีลักษณะเป็นสีขาวหนานุ่ม ปริมาณฟองฟูขึ้นมาเต็มโถชักโครก และที่สำคัญคือเมื่อเราทำธุระเสร็จแล้วปล่อยทิ้งไว้เป็นเวลาหลายนาที หรือพยายามกดน้ำล้างแล้ว ฟองเหล่านั้นก็ยังคงตัวแน่นหนา ไม่ยุบหายไปง่าย ๆ แถมอาการฉี่เป็นฟองนี้ยังเกิดขึ้นติดต่อกันทุกครั้งที่ปัสสาวะเป็นเวลาหลายวัน โดยไม่ได้ลดลงเลยแม้ว่าเราจะพยายามดื่มน้ำเพิ่มขึ้นแล้วก็ตาม

อาการร่วมที่เป็นสัญญาณอันตรายมีอะไรบ้าง?

เมื่อระบบกรองของเสียของไตเริ่มทำงานล้มเหลว มักจะมีอาการทางร่างกายอื่น ๆ แสดงออกมาควบคู่กัน เช่น มีอาการบวมน้ำบริเวณหลังเท้า ขา ข้อเท้า หรือมีอาการตาบวมในตอนเช้า รู้สึกอ่อนเพลียเรื้อรัง เหนื่อยง่ายอย่างหาสาเหตุไม่ได้ มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร คันตามผิวหนัง สีของปัสสาวะมีความขุ่นข้นหรือมีเลือดปน รวมถึงพฤติกรรมการปัสสาวะที่เปลี่ยนไป เช่น ปัสสาวะบ่อยขึ้นในตอนกลางคืน

สังเกตตัวเองและการวินิจฉัยเมื่อฉี่เป็นฟอง

การแยกแยะอาการด้วยตนเองในเบื้องต้น จะช่วยลดความตื่นตระหนก และเป็นข้อมูลสำคัญในการสื่อสารกับบุคลากรทางการแพทย์เมื่อเราตัดสินใจไปโรงพยาบาล

วิธีสังเกตตัวเองเบื้องต้น

เราสามารถทำการทดสอบง่าย ๆ ด้วยตัวเอง โดยเริ่มจากการสังเกตคราบน้ำยาทำความสะอาดในโถสุขภัณฑ์ก่อน หากมั่นใจว่าไม่มีสารเคมีตกค้าง ให้ลองสังเกตสีและปริมาณฟอง หลังจากนั้นให้ลองปรับพฤติกรรมด้วยการดื่มน้ำเปล่าให้มากขึ้น เพื่อเจือจางความเข้มข้น หากปัสสาวะกลับมาใสสะอาดและฟองลดน้อยลงอย่างเห็นได้ชัด แสดงว่าเกิดจากภาวะขาดน้ำปกติ แต่ถ้าดื่มน้ำแล้วฟองยังคงหนาแน่นอยู่ ย่อมมีโอกาสสูงที่จะเกิดจากภาวะโปรตีนรั่ว ส่วนบ้านที่ดูแลผู้สูงอายุซึ่งใช้ผ้าอ้อมผู้ใหญ่เป็นประจำ การสังเกตฟองจากผ้าอ้อมโดยตรงทำได้ยาก อาจให้ท่านปัสสาวะลงโถสุขภัณฑ์หรือภาชนะสะอาดเป็นครั้งคราวเพื่อเช็กลักษณะฟองแทน

การตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์เป็นอย่างไร?

เมื่อมาพบแพทย์ กระบวนการวินิจฉัยจะเริ่มต้นตามลำดับ ดังนี้

• ซักประวัติสุขภาพ ในขั้นตอนนี้ควรแจ้งให้แพทย์ทราบว่ามีโรคประจำตัว หรือใช้ยาและอาหารเสริมอะไรอยู่บ้าง 

• แพทย์จะทำการตรวจปัสสาวะ (Urinalysis) เพื่อวิเคราะห์หาสารประกอบอย่างโปรตีน อัลบูมิน หรือระดับน้ำตาลกลูโคส

• ตรวจเลือดเพื่อดูค่าสารของเสียในร่างกาย เช่น ครีเอตินิน (Creatinine) และอัตราการกรองของไต (eGFR) 

• ในกรณีที่สงสัยความผิดปกติรุนแรง แพทย์อาจพิจารณาทำอัลตราซาวนด์หรือการตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพิ่มเติมเพื่อดูโครงสร้างของไต

วิธีดูแลและป้องกันฉี่เป็นฟอง

การจัดการกับปัญหาปัสสาวะเป็นฟอง จำเป็นต้องผสานกันระหว่างการรักษาทางการแพทย์เฉพาะทางและการปรับปรุงพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน

ดูแลและรักษาตามสาเหตุ

แนวทางการรักษาจะขึ้นอยู่กับสาเหตุเป็นหลัก หากเกิดจากโรคเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง แพทย์จะจ่ายยาควบคุมระดับน้ำตาลและยาลดความดันโลหิตในกลุ่มที่ช่วยลดการรั่วของโปรตีนในปัสสาวะ เช่น กลุ่ม ACE inhibitors หรือ ARBs ซึ่งเราต้องรับประทานยาอย่างเคร่งครัดและตรวจติดตามผลตามนัด แต่หากเกิดจากภาวะขาดน้ำ วิธีรักษาคือดื่มน้ำให้เพียงพอในแต่ละวัน

ป้องกันด้วยการดูแลตัวเองและตรวจสุขภาพ

เราสามารถป้องกันความเสี่ยงและถนอมการทำงานของไตได้โดยการปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต โดยเริ่มปรับการรับประทานโดยหันมารับประทานอาหารรสจืด โซเดียมต่ำ เพื่อไม่ให้ไตทำงานหนัก หลีกเลี่ยงการบริโภคเนื้อสัตว์หรืออาหารเสริมโปรตีนที่สูงเกินความต้องการของร่างกาย ดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอวันละ 8-10 แก้ว ออกกำลังกายอย่างพอดีไม่หักโหมจนกล้ามเนื้อฉีกขาด หลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่ และที่สำคัญที่สุดคือการเข้ารับการตรวจสุขภาพประจำปีเพื่อเช็กฟังก์ชันการทำงานของไตอยู่เสมอ

อาการฉี่เป็นฟองเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัย ตั้งแต่การดื่มน้ำน้อยไป จนถึงปัญหาสุขภาพเรื้อรังอย่างโรคไต การหมั่นสังเกตลักษณะฟองปัสสาวะและสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกายอยู่เสมอ จะช่วยให้เราจำแนกได้ว่าฉี่เป็นฟองแบบไหนอันตราย และควรไปพบแพทย์เมื่อใด การรู้เท่าทันและรักษาอย่างรวดเร็วจะช่วยปกป้องระบบคัดกรองของเสียของร่างกายให้ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและแข็งแรง ส่วนบ้านที่ดูแลผู้สูงอายุซึ่งใช้ผ้าอ้อมผู้ใหญ่ Certainty อยู่แล้ว การหมั่นสังเกตสี กลิ่น และลักษณะปัสสาวะทุกครั้งที่เปลี่ยนผ้าอ้อม ก็เป็นอีกวิธีเช็กสุขภาพไตง่าย ๆ ที่ทำได้ทุกวัน

คำถามที่พบบ่อย

Q: กินเวย์โปรตีนแล้วฉี่เป็นฟองอันตรายต่อไตในระยะยาวไหม?

A: หากร่างกายและไตสมบูรณ์ดี การเกิดฟองชั่วคราวจากการกินโปรตีนสูงไม่ใช่อันตรายร้ายแรง เนื่องจากเป็นเพียงการขับโปรตีนส่วนเกินออกมาร่างกาย อย่างไรก็ตามการบริโภคโปรตีนที่มากเกินไปต่อเนื่องเป็นเวลานาน จะบีบให้ไตต้องทำงานหนักในการขับของเสียออก ซึ่งอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความเสื่อมของไตในอนาคตได้ จึงควรปรับสัดส่วนการกินให้พอดีกับน้ำหนักตัวและกิจกรรมที่ทำ

Q: หากตรวจพบว่าปัสสาวะเป็นฟองจากการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ (UTI) ฟองจะหายไปเมื่อไหร่หลังรักษา?

A: ฟองปัสสาวะที่เกิดจากการติดเชื้อหรืออาการอักเสบมักจะค่อย ๆ ลดลงและหายไปเองหลังจากที่ได้รับยาปฏิชีวนะจากแพทย์ ซึ่งโดยทั่วไปจะใช้เวลาประมาณ 3-7 วันในการที่ระบบทางเดินปัสสาวะจะฟื้นฟูกลับเข้าสู่สภาวะปกติและไม่มีสารคัดหลั่งหรือโปรตีนจากการอักเสบมารบกวนแรงตึงผิวของน้ำปัสสาวะอีก

Q: การมีฟองในปัสสาวะของผู้หญิงตั้งครรภ์ถือเป็นเรื่องปกติหรือไม่

A: ในขณะตั้งครรภ์ อัตราการกรองของไตจะทำงานหนักขึ้น เพื่อขับของเสียทั้งจากแม่และทารก อีกทั้งยังเกิดการเปลี่ยนแปลงทางฮอร์โมน ซึ่งอาจทำให้มีโปรตีนหลุดรอดออกมาจนเกิดฟองได้ หากฟองปัสสาวะมีปริมาณมากและคงตัวนาน ร่วมกับมีอาการขาบวม หน้าบวม หรือความดันโลหิตสูงขึ้น เป็นสัญญาณเตือนสำคัญของภาวะครรภ์เป็นพิษ ซึ่งต้องรีบแจ้งแพทย์ผู้ดูแลครรภ์ทันที

Q: ยาแก้ปวดหรือยาสามัญประจำบ้านทั่วไป มีส่วนทำให้เกิดอาการปัสสาวะเป็นฟองได้หรือไม่?

A: มีส่วนได้ โดยเฉพาะการรับประทานยาแก้ปวดในกลุ่มยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) เช่น ไอบูโพรเฟน หรือยาแก้ปวดข้อบางชนิดติดต่อกันเป็นเวลานานหรือในปริมาณที่สูงเกินไป ยาในกลุ่มนี้มีผลข้างเคียงโดยตรงที่อาจทำให้เกิดภาวะไตบาดเจ็บเฉียบพลัน ส่งผลให้ระบบกรองของเสียทำงานบกพร่องและมีโปรตีนรั่วออกมาจนปัสสาวะเป็นฟอง

Q: ทำไมการนอนพักผ่อนไม่เพียงพอหรือมีความเครียดสูง จึงทำให้ปัสสาวะมีฟอง?

A: ความเครียดและการอดนอนจะกระตุ้นให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนความเครียด ซึ่งส่งผลให้ความดันโลหิตเพิ่มสูงขึ้นชั่วคราวและทำให้หลอดเลือดทั่วร่างกายรวมถึงหลอดเลือดที่ไตเกิดการหดตัว เมื่อแรงดันในหน่วยกรองไตสูงขึ้นชั่วคราว จึงอาจมีโปรตีนบางส่วนหลุดรอดปนออกมาในน้ำปัสสาวะจนเกิดฟองขึ้นได้นั่นเอง

Source: praram9.com, my.clevelandclinic.org, hdmall.co.th, rama.mahidol.ac.th